Τούρκοι γελοιογράφοι στα σκιτσογραφικά μας ύδατα

Τούρκοι γελοιογράφοι στα σκιτσογραφικά μας ύδατα

 

erdo
(ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΣΤΟ “Ποντίκι ” ΣΤΙΣ 04-10-11)

Κείμενο – επιμέλεια: Soloup

Φαίνεται πως για μερικούς Τούρκους υπάρχει και άλλος… μαύρος χρυσός. Το σκιτσογραφικό μελάνι. Τρεις από αυτούς λοιπόν, τρεις γελοιογράφοι, πέρασαν πριν από λίγες μέρες στη σκιτσογραφική μας… ΑΟΖ, έτοιμοι για θερμά σατιρικά επεισόδια. Αφορμή η γελοιογραφική συνεύρεση των δύο λαών, ιδέα του Νεζίχ Ντανυάλ και του πρόσφατα χαμένου Έλληνα σκιτσογράφου Θανάση Ευθυμιάδη.
Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία τιτλοφορείται «Οι τουρκοελληνικές σχέσεις με γελοιογραφίες» και γίνεται με την υποστήριξη της Γενικής Γραμματείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της FECO Τουρκίας (δηλαδή της επίσημης γελοιογραφικής ένωσης της γείτονος) και του Συλλόγου Φίλων Γελοιογραφίας της Λιβαδειάς.
Με τους τρεις γελοιογράφους συναντηθήκαμε στον Ιωνικό Σύνδεσμο, στη Νέα Ιωνία, το Σάββατο 17 Σεπτεμβρίου, στο κλείσιμο της εδώ επίσκεψής τους. Πρώτος από τους… εισβολείς με τους οποίους μιλήσαμε ήταν ο Νε¬ζίχ Ντανυάλ, πρόεδρος της τουρκικής FECO, αλλά και η ψυχή ενός ιδρύματος για τη γελοιογραφία στην Άγκυρα. Ο επόμενος ήταν ο γνωστός πολιτικός γελοιογράφος Ερτζάν Ακγιόλ, ενώ την αντιπροσωπεία συμπλήρωνε ο Μουχαμέντ Σεγκιόζ, σκιτσογράφος στην ημερήσια επαρχιακή εφημερίδα «Οζγκιούρ Κοτζάελι».
Να σημειώσουμε πως ο Ντανυάλ και ο Σεγκιόζ είναι περισσότερο εκπρόσωποι της κοινωνικής γελοιογραφίας χωρίς λόγια (editorial cartoon), ενώ ο Ακγιόλ γελοιογραφεί στη «Milliyet», με ύφος ανάλογο με τις δικές μας πολιτικές γελοιογραφίες στο «Π».
Στη συνάντησή μας στον Ιωνικό Σύνδεσμο, εκτός από το ν’ ανταλλάξουμε… σκιτσάκια, είχαμε την ευκαιρία να συζητήσουμε για τα όσα χωρίζουν κι ενώνουν τους δυο λαούς. Κουβέντα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, της οποίας τα κυριότερα σημεία μεταφέρουμε εδώ.

Γέφυρα
Η πρώτη ερώτηση, φυσικά, ήταν για το αν μια τέτοια σκιτσογραφική πρωτοβουλία μπορεί να γίνει γέφυρα αλληλοκατανόησης μεταξύ των δύο λαών. Ο Ντανυάλ ήταν κατηγορηματικός («Είναι ακριβώς έτσι»), ενώ ο Ακγιόλ έσπευσε να πει πως οι γελοιογραφίες είναι μια από τις πιθανές πολιτισμικές γέφυρες ανάμεσα σε άλλες, όπως ας πούμε η λογοτεχνία ή ο αθλητισμός.
«Πιστεύω ότι επιδίωξή μας πρέπει να είναι πάντα η ειρήνη. Ο πιο εύκολος δρόμος είναι ο πόλεμος. Ο δύσκολος είναι η ειρήνη. Για να γνωριστούν καλά οι δυο λαοί, πρέπει πρώτα απ’ όλα να γνωρίσουν ο ένας τον πολιτισμό του άλλου. Υπάρχει μια κουβέντα του Ατατούρκ που λέει “εμείς μοιάζουμε με τον εαυτό μας”. Όμως, από τότε που ήρθαμε εδώ, βλέπουμε ότι εμείς μοιάζουμε πολύ με τους Έλληνες ή οι Έλληνες μοιάζουν πολύ με εμάς. Είναι σαν να κοιτάζουμε τον εαυτό μας στον καθρέφτη».
Ο Σεγκιόζ, ο τρίτος της παρέας, συμπλήρωσε πως «η γελοιογραφία, πέρα από τον αυτοσαρκασμό, είναι κι ένας δρόμος για να δημιουργήσουμε ένα περιβάλλον ανεκτικότητας και ανοχής».
Τους περιέγραψα το τι… τραβούν στο χαρτί οι Έλληνες πολιτικοί από τους δικούς μας γελοιογράφους – για παράδειγμα ο Παπανδρέου – και τους ρώτησα αν κάτι αντίστοιχο συμβαίνει με τον Ερντογάν.
«Τα σχόλια δεν στοχεύουν μόνο τον Ερντογάν, αλλά όποιον βρίσκεται στην εξουσία» διευκρίνισε ο Ακγιόλ. «Αυτό που συνήθως θίγω εγώ είναι οι ισλαμικές διαστάσεις που δίνει στην πολιτική, οι όχι τόσο ειλικρινείς σχέσεις του με την Ευρωπαϊκή Ένωση και οι λαϊκιστικές πολιτικές του. Ο Ερντογάν είναι από τους ηγέτες που δεν έχουν λάβει δημοκρατική κουλτούρα. Αυτό που με στενoχωρεί είναι πως αυτό δεν το βλέ¬πει η Ευρώπη και μάλλον δεν θέλει να το δει».
Ο Ντανυάλ στην ίδια ερώτηση είπε πως για χρόνια ήταν πολιτικός γελοιογράφος κι έχει σατιρίσει όλο το φάσμα των πολιτικών. Σημείωσε όμως πως «τα θέματα της επικαιρότητας έρχονται και παρέρχονται. Αν θέλεις να γελοιογραφείς την επικαιρότητα, πρέπει να έχεις μια σφαιρική άποψη. Πρέπει να ξέρεις πολύ καλά την πολιτική πραγματικότητα της χώρας όπου είσαι αλλά και της οικουμένης ολόκληρης».
Και πρόσθεσε: «Ο σκοπός του γελοι¬ογράφου δεν είναι να περιγελάσει κάποιον πολιτικό. Σκοπός του πρέπει να είναι οι πραγματικές αιτίες του γεγονότος. Κάνει κάτι κάποιος πολιτικός εξαρτημένος από μια κατάσταση; Το κάνει ως προσωπική θέση και άποψη; Το κάνει ως αντίδραση; Αν απλώς παίρνεις το πρόσωπο και του προσθέτεις μεγάλα αφτιά για να τον υποβιβάσεις, τότε το μόνο που καταφέρνεις είναι να ξεγελάς τον κόσμο που σε διαβάζει. Αυτός είναι ο εύκολος τρόπος της γελοιογραφίας, γιατί δεν χρειάζεται να ξέρεις κάτι παραπάνω».
Η θέση του Σεγκιόζ ήταν λίγο διαφορετική. «Εγώ ασχολούμαι με ελεύθερο θέμα διότι λόγω της εφημερίδας δεν μπορώ να κολλήσω στην καθημερινότητα και, όταν κολλήσω, αισθάνομαι τη δημιουργικότητά μου να εξαφανίζεται. Με απασχολούν περισσότερο πράγματα που συμβαίνουν στις ανθρώπινες σχέσεις, στην αδικία. Μ’ αρέσει να πηγαίνω από τη λεπτομέρεια στο γενικό. Μερικές φορές αποτελεί θέση και να μη γελοιογραφείς κάτι που γίνεται. Αποτελεί μια θέση – αντίδραση».

Ελληνοτουρκικά
Η επόμενη ερώτηση αφορούσε το κλίμα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, ειδικότερα τώρα με την ένταση ανάμεσα στην Τουρκία και το Ισραήλ, τις γεωτρήσεις στην κυπριακή ΑΟΖ και την έμμεση εμπλοκή της Ελλάδας.
Ο Ντανυάλ θεώρησε πως οι εντάσεις προέρχονται κυρίως από τα «εσωτερικά» προβλήματα της Ελλάδας και του Ισραήλ. «Πρέπει να κοιτάμε το γενικότερο πλαίσιο. Όχι αυτά που τρέχουν στην καθημερινότητα. Υπάρχει κρίση και στην Ελλάδα και στο Ισραήλ. Πρέπει έτσι να γίνει κάτι για να καλυφθεί αυτή η κρίση. Να δημιουργήσεις εχθρότητα μεταξύ των κοινωνιών για να ξεχάσεις την πραγματική κρίση. Είναι τόσο απλό. Πάντα έτσι γινόταν».
Ο Ακγιόλ, από την άλλη, έστρεψε την προσοχή του στα προβλήματα της ίδιας της Τουρκίας. «Σίγουρα πρέπει να βλέπουμε την αιτία. Για παράδειγμα τώρα στην Τουρκία χρησιμοποιείται ο λαϊκισμός. Τα προβλήματα που έχουν δημιουργηθεί μεταξύ της Τουρκίας και του Ισραήλ είναι ένα τεχνητό πρόβλημα. Σαφέστατα είμαστε κοντά στον παλαιστινιακό λαό, αλλά οτιδήποτε γίνεται στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών και οτιδήποτε προστάζει το Διεθνές Δίκαιο αυτό πρέπει να γίνει».
«Η εξουσία προσπαθεί να σώσει τον εαυτό της» συμπλήρωσε ο Σεγκιόζ. «Να κρατηθεί στην εξουσία και φυσικά οι τεχνητές κρίσεις προσπαθούν να μας παρασύρουν όλους σε αυτήν τη λογική. Αυτό δεν σημαίνει πως δεν θα μείνουμε χωρίς ενδιαφέρον σε αυτό που συμβαίνει. Εμείς πρέπει να προσπαθήσουμε να δείξουμε την τεχνητή διάσταση των κρίσεων. Οι εξουσίες προσπαθούν συνεχώς να δείχνουν τις διαφορές τους η μια από την άλλη και δημιουργούν κρίσεις. Επειδή όμως εμάς μας ενδιαφέρει να δημιουργήσουμε φιλία, είναι πιο σημαντικό να δείχνουμε τις ομοιότητές μας».

Tα media
Κάποια στιγμή η συζήτηση στράφηκε και στα τουρκικά ΜΜΕ. «Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει ελευθερία του Τύπου στην Τουρκία» σχολίασε ο Ακγιόλ.
«Πρώτα ο Τύπος άρχισε να ξεπουλά το δικό του κεφάλαιο, τους ανθρώπους του. Έγιναν αλλαγές στη διοίκηση, πετάγονται έξω από τις εφημερίδες άνθρωποι που ήταν πολλά χρόνια σε αυτές. Επίσης υπάρχει μεγάλο μέρος των δημοσιογράφων που έχει μπει στη φυλακή. Αυτοί είναι άνθρωποι δημοκρατικοί, της “κοσμικής” Τουρκίας, που αγαπούν την πατρίδα τους και πιστεύουν στις οικουμενικές αρχές της δημοκρατίας. Εκνευρίζομαι πάρα πολύ με την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία βλέπει τη σημερινή Τουρκία ως αυτήν τη δημοκρατική Τουρκία».
Περιέγραψε ακόμη τις δύο ιδεολογικές τάσεις στην τουρκική δημοσιογραφία. «Υπάρχουν δύο είδη Τύπου στην Τουρκία. Αυτοί που θα τους λέγαμε “γλείφτες” ή, πιο ευγενικά, “αυτοί που βρίσκονται στην ίδια πλευρά”, και υπάρχει μια μερίδα του Τύπου που είναι πιο ανεξάρτητη. Φυσικά θα ρωτήσετε πώς πιέζεται πολιτικά ο Τύπος. Αυτοί που διευθύνουν τον Τύπο, έχουν συνήθως παράλληλες δραστηριότητες, κυρίως στη βιομηχανία. Έτσι τους πιέζουν με παράπλευρους τρόπους. Δεν τους επιτρέπουν για παράδειγμα εισαγωγές κι εξαγωγές. Από την άλλη, σ’ ένα πολύ μεγάλο μέρος του Τύπου που βρίσκεται στην πλευρά της εξουσίας, της θρησκόληπτης ομάδας, δίνουν πάρα πολλές διευκολύνσεις. Εκεί ας πούμε που υπήρχε ένα τηλεοπτικό κανάλι αυτής της θέσης, ξαφνικά σε 9 χρόνια ξεπετάχτηκαν δυο και τρία κανάλια».

«Εκδίκηση»
Τους ρώτησα για το κατά πόσο η διακωμώδηση της γελοιογραφίας λειτουργεί σε κάποιο επίπεδο ως «εκδίκηση» από πλευράς των πολιτών για τα όσα υφίστανται. «Και στην Τουρκία υπάρχει αυτός ο ρόλος» απάντησε ο Ντανυάλ «αλλά όσο περνάει ο καιρός, αυτός ο ρόλος υπονομεύεται. Βγήκε ένας νέος τύπος γελοιογραφίας και πάνω – κάτω όλοι γελοιογραφούν το ίδιο πράγμα. Περισσότερο υποβιβάζουν για να ψυχαγωγήσουν τον κόσμο.
Ο στόχος της γελοιογραφίας έχει ξεχαστεί. Αλλά πιστεύω πως στην Ελλάδα γελοιογραφούνται πράγματα που είναι πιο εύστοχα και η γελοιογραφία υπηρετεί ακόμα τον σκοπό της. Ειδικά στα editorial cartoons [γελοιογραφίες γενικότερης θεματολογίας χωρίς λόγια]. Σ’ εμάς έχει γίνει πάρα πολύ πικρόχολη η κριτική σε πρόσωπα, αλλά μετά το 1990 περιόρισαν τους γελοιογράφους και τώρα φαίνεται περισσότερο σαν μια μικρή βινιέτα και τίποτα παραπάνω».
Ο Ακγιόλ, ως καθαρά πολιτικός γελοιογράφος, διαφώνησε με την παραπάνω θέση.
«Σας έχω πει για την κατάσταση που επικρατεί στα media. Ό,τι υπηρετεί ο Τύπος, την εξουσία ή την αντιπολίτευση, ανάλογα προσλαμβάνει κι έναν γελοιογράφο που είναι των ίδιων απόψεων. Γι’ αυτό έχει υπονομευθεί ο ρόλος της γελοιογραφίας κι έχει αδειάσει το νόημα, το περιεχόμενό της. Όμως ο σκοπός μιας γελοιογραφίας δεν είναι πάντα το γέλιο. Μπορείς να κάνεις τον άλλον και να κλάψει. Σκοπός της είναι να τραβήξεις την προσοχή του κοινού και να εξηγήσεις πού βρίσκεται το πρόβλημα. Να φέρει το θέμα στον δημόσιο διάλογο, στην επικαιρότητα, να κάνει τον κόσμο να μιλήσει γι’ αυτό».
Ως κατακλείδα ρώτησα αν έχουν κάνει γελοιογραφίες με θέμα την Ελλάδα. Ο Ντανυάλ και ο Σεγκιόζ είπαν πως και μόνο το ότι βρίσκονται εδώ δηλώνει το ενδιαφέρον τους για μια τέτοια θεματολογία, ενώ ο Ακγιόλ συμπλήρωσε:
«Εγώ δεν διαλέγω τα θέματά μου. Τα διαλέγει η εφημερίδα. Δεν θυμάμαι πότε γελοιογράφησα τελευταία φορά για αυτό το θέμα [τα ελληνοτουρικά], που σημαίνει πως οι σχέσεις είναι πολύ καλές. Αν το κάνω όμως στο άμεσο μέλλον, κάτι ας πούμε με την κρίση στην Ελλάδα, θα κριτικάρω τον Ερντογάν για τον τρόπο που αναπτύσσει τις σχέσεις του με τους γείτονές του. Με το Ισραήλ και την Ελλάδα».

 

Leave a Comment

Name (required)
Email (required)
Comment (required)

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>